Najważniejsze wnioski
- Posuw i obroty to para — zmiana jednego bez drugiego skraca żywotność freza nawet o 50%.
- DTM (Z3+3) potrzebuje minimum 20 m/min, żeby się opłacał. Przy 15 m/min przepalasz pieniądze — wybierz wtedy DTF.
- Chip load to jedyna liczba, która naprawdę się liczy — dla wiórówki laminowanej celuj w 0.15–0.25 mm na ostrze.
- Toolholder HSK63F termokurczliwy jest konieczny przy posuwach 20+ m/min. ER collet wystarczy do umiarkowanych parametrów.
- Odciąg pyłu ma większy wpływ na jakość cięcia niż wybór freza — sprawdź go zanim zaczniesz szukać problemu w narzędziu.
Dlaczego parametry frezowania mają tak duże znaczenie
Kupiłeś frez za 80 funtów, zamontowałeś, odpaliłeś program — a po dwóch zmianach ostrza są tępe. Znajoma sytuacja? W dziewięciu na dziesięć przypadków problem nie leży w narzędziu, tylko w parametrach. Za niski posuw przy wysokich obrotach oznacza, że frez zamiast skrawać — poleruje materiał, generując ciepło które niszczy węgliki. Za wysoki posuw przy niskich obrotach — przeciążasz ostrza, pojawia się wyrywanie i odpryskiwanie.
W produkcji meblowej na CNC, gdzie lecą setki płyt dziennie, różnica między dobrymi a złymi parametrami to nie teoria — to konkretne pieniądze. Frez który przy właściwych parametrach trzyma 4 zmiany, przy złych nie przejdzie dwóch. Pomnóż to przez 20 frezów miesięcznie i masz odpowiedź, dlaczego jedne zakłady wydają na narzędzia połowę tego co inne przy tych samych maszynach.
Podstawy: obroty (RPM), posuw i chip load
Obroty wrzeciona (RPM)
Obroty to prędkość obrotowa wrzeciona, mierzona w obrotach na minutę. Większość CNC nestingowych w zakładach meblowych pracuje w zakresie 18 000–24 000 obr/min. Reguła kciuka: im mniejsza średnica freza, tym wyższe obroty. Frez 12 mm standardowo pracuje przy 20 000–21 000 obr/min, natomiast frez 6 mm może spokojnie lecieć na 24 000.
Nie ma jednej magicznej liczby — obroty dobierasz w parze z posuwem, tak żeby uzyskać odpowiedni chip load. Zbyt wysokie obroty przy niskim posuwie = nadmierne ciepło. Zbyt niskie obroty przy wysokim posuwie = przeciążenie ostrzy i ryzyko złamania.
Posuw (m/min)
Posuw to prędkość, z jaką frez przemieszcza się w materiale, mierzona w metrach na minutę. To parametr, który najczęściej wymaga korekty na produkcji. W nestingu meblowym typowe posuwy to od 10 do 30 m/min, w zależności od freza i materiału.
Kluczowa zasada: posuw musi być dopasowany do freza. Jak podkreśla technik ITA Tools: „Każde narzędzie ma swoje oczekiwane parametry. Jeśli ich nie zastosujesz, to nie spowoduje że frez się złamie — może po prostu mieć znacząco krótszą żywotność."
Chip load — liczba, która naprawdę się liczy
Chip load (grubość wióra na ostrze) to stosunek posuwu do iloczynu obrotów i liczby ostrzy. To jedyny parametr, który mówi Ci, czy frez pracuje we właściwym zakresie. Dla wiórówki laminowanej optymalny chip load to 0.15–0.25 mm na ostrze. Dla MDF nieco mniej — 0.10–0.20 mm.
Wzór na chip load:
Chip Load = Posuw (mm/min) ÷ (RPM × liczba ostrzy)
Przykład: Frez DTE Z3+1 (4 ostrza robocze), 20 000 RPM, posuw 18 m/min (= 18 000 mm/min)
Chip Load = 18 000 ÷ (20 000 × 4) = 0.225 mm
Uwaga: w frezach spiralnych góra/dół (np. Z3+3) liczy się ostrza na danej sekcji (górnej lub dolnej), nie sumę wszystkich — np. DTM Z3+3 ma 3 ostrza skrawające w każdej sekcji, więc do wzoru wstawiamy 3.
Zalecane parametry dla serii ITA Tools
Poniżej zestawienie parametrów przetestowanych przez techników ITA Tools na maszynach nestingowych. Wartości dotyczą frezów o średnicy 12 mm — najpopularniejszego rozmiaru w produkcji meblowej.
| Seria | Konfiguracja | Najlepszy materiał | Posuw (m/min) | Obroty (RPM) | Uwagi |
|---|---|---|---|---|---|
| DTE | Z3+1 | Wiórówka laminowana | 15–20 | 20 000–21 000 | Bestseller nestingowy. Testowany do 22 m/min. |
| DTF | Z2+2 | MDF, wiórówka | 12–18 | 20 000–21 000 | Mniej ostrzy = więcej miejsca na ewakuację pyłu. Lepszy od DTM przy posuwie 15–17 m/min. |
| DTM | Z3+3 | Wiórówka laminowana | 20–30 | 20 000–21 000 | Maszyna prędkościowa. Testowany do 40 m/min. Poniżej 20 m/min nie wykorzystasz potencjału. |
| X99 | Kompresyjny | Wiórówka laminowana | 20 | 20 000 | 4 zmiany bez przerwy w laminacie. Frez od ok. £100. |
| DTS | Z2 osiowy | HPL, Corian, sklejka | 10–15 | 18 000–20 000 | Uniwersalny. Idealny do materiałów warstwowych. |
| DTA | Z1+1 | Wiórówka, MDF | do 5 | 18 000–20 000 | Entry-level. Podstawowy rozkrój, niskie koszty narzędzia. |
Chcesz poznać pełne porównanie frezów nestingowych? Przeczytaj nasz kompletny przewodnik po frezach nestingowych.
Parametry dla konkretnych materiałów
Wiórówka laminowana (Egger, Kronospan) — chleb powszedni
Wiórówka laminowana to 70–80% tego, co tniemy w typowym zakładzie meblowym w UK. Materiał jest przewidywalny — rdzeń z wiórów drewna, laminat melaminowy na wierzchu. Klucz to czyste cięcie laminatu bez odprysków na górze i na dole płyty.
Parametry startowe dla freza 12 mm:
- Obroty: 20 000 RPM
- Posuw: 18–20 m/min (frez DTE DTE.12.022.12.0DR)
- Głębokość cięcia: pełna grubość płyty (18 mm) + 1–2 mm w spoilboard
- Kompresja: frez kompresyjny X99 przy wymaganiach na czystą krawędź góra/dół
Przy posuwach 20+ m/min warto rozważyć serię DTM (Z3+3), która została zaprojektowana do szybkiego nestingu. Ale uwaga na pułapkę — jak podkreśla technik ITA Tools: „DTM żeby się opłacał, powinien lecieć te 20+ m/min. Przy 15 m/min nie wykorzystasz potencjału — lepiej wziąć DTF, który przy tym posuwie daje lepsze rezultaty i kosztuje mniej."
MDF — wolniej, więcej pyłu, więcej cierpliwości
MDF to materiał specyficzny — drobny, jednolity rdzeń generuje ogromną ilość pyłu, który nagrzewa frez i zatyka rowki wiórowe. Dlatego seria DTF (Z2+2) sprawdza się tu lepiej niż DTE czy DTM — mniej ostrzy oznacza więcej przestrzeni między nimi na ewakuację pyłu.
Parametry startowe dla MDF 18 mm:
- Obroty: 20 000 RPM
- Posuw: 12–15 m/min
- Odciąg: KRYTYCZNY — przy MDF to absolutny priorytet
- Głębokość: pełna grubość + 1 mm
Przy grubym MDF (22–25 mm) warto rozważyć dwa przejścia zamiast jednego — mniejsze obciążenie freza i znacznie lepsza ewakuacja pyłu.
Sklejka — szanuj warstwy
Sklejka to materiał warstwowy z naprzemiennym ułożeniem włókien — każda warstwa chce się wyrywać w inną stronę. Frezy kompresyjne (X90 i X99) są tu najlepszym wyborem, bo dociskają warstwy do środka płyty zarówno z góry, jak i z dołu.
Parametry startowe:
- Obroty: 18 000–20 000 RPM
- Posuw: 10–14 m/min (konserwatywnie)
- Uwaga: kleje w sklejce brzozowej twardszej bywają bardzo twarde — zwiększają zużycie ostrzy. Sklejka morska jeszcze bardziej.
Więcej o frezach kompresyjnych: Co to jest frez kompresyjny i kiedy go używać? (wkrótce)
Drewno lite — wzdłuż vs w poprzek włókien
Drewno lite to zupełnie inna liga niż płyty. Jak zwraca uwagę technik ITA Tools: „Przy drewnie trzeba zwrócić uwagę czy tniemy wzdłuż włókien czy w poprzek — to zupełnie inne parametry niż płyta."
Cięcie wzdłuż włókien (ripping): można iść szybciej, 12–15 m/min, materiał jest przewidywalny. Cięcie w poprzek (cross-cut): zwolnij do 8–12 m/min, bo włókna mają tendencję do wyrywania na krawędzi wyjściowej. Przy obu kierunkach cięcia w drewnie twardym (dąb, jesion) obroty 18 000 RPM i ostry frez to podstawa. Tępe ostrze w drewnie oznacza przypalenia — a to nie jest kosmetyka, to problem widoczny pod lakierem.
Do drewna litego dobrze sprawdza się seria DTS (Z2 osiowy) — uniwersalna geometria radzi sobie zarówno z cięciem wzdłużnym jak i poprzecznym.
Toolholdery: HSK63F vs ER
Toolholder to element, o którym wielu operatorów zapomina — a ma bezpośredni wpływ na to, czy frez może pracować w optymalnych parametrach. Są dwie główne opcje:
ER collet (tuleja zaciskowa) — standardowe mocowanie, niedrogie, łatwe w użyciu. Wystarczające przy posuwach do 15–18 m/min. Bicie radialne typowo 0.01–0.02 mm, co jest akceptowalne dla większości zastosowań meblowych.
HSK63F termokurczliwy (shrink-fit) — mocowanie przez rozgrzanie oprawki i włożenie freza, który po ostygnięciu jest trzymany z mikrometrową precyzją. Bicie radialne poniżej 0.003 mm. Konieczny przy posuwach 20+ m/min, szczególnie z frezami DTM.
Dlaczego to takie ważne? Bicie radialne o 0.01 mm oznacza, że jedno ostrze skrawa więcej niż pozostałe — zużywa się szybciej, frez traci geometrię, jakość cięcia spada. Przy 30 m/min ten efekt jest dramatycznie silniejszy niż przy 12 m/min.
Praktyczna reguła: jeśli Twoja maszyna jedzie głównie 15–18 m/min, ER collet jest w porządku. Jeśli pchasz 20+ m/min z frezami DTM — zainwestuj w oprawki termokurczliwe. To nie gadżet — to ochrona inwestycji w narzędzia.
Odciąg pyłu — zanim zmienisz frez, sprawdź odciąg
To temat, który wraca przy każdej rozmowie z technikami. Frez może być doskonały, parametry idealne — ale jeśli odciąg nie radzi sobie z ewakuacją wiórów, wszystko pada. Wióry zostają w szczelinie cięcia, frez je ponownie mieli (re-cutting), generuje się ciepło, ostrza tępieją w połowie oczekiwanego czasu.
Na co zwrócić uwagę:
- Prędkość powietrza w dyszy: minimum 20 m/s przy wlocie do osłony freza.
- Średnica węża: typowo 120 mm dla nestingu. Redukcja ze 150 na 100 mm może zmniejszyć wydajność o 40%.
- Osłona freza (shoe): musi być szczelna i blisko materiału. Zużyta osłona z luzami to stracone 30% podciśnienia.
- Filtry: regularnie czyszczone. Zapchany filtr = spadek wydajności całego systemu.
Prosta diagnostyka: po cięciu spójrz w szczelinę. Jeśli widzisz wióry na dnie — odciąg nie radzi sobie. Jeśli szczelina jest czysta — odciąg działa prawidłowo. Zanim zaczniesz szukać problemu w frezie, zrób ten prosty test.
Trzy błędy, które zabijają Twoje frezy
1. Za niski posuw przy wysokich obrotach — najczęstszy błąd. Operator boi się „za szybko" i jedzie 8 m/min na frezie DTE, który oczekuje 18. Efekt? Frez poleruje zamiast skrawać. Ciepło rośnie, węgliki tracą ostrość po jednej zmianie zamiast po czterech. Rozwiązanie: podnieś posuw do zalecanego zakresu — frez będzie pracował ciszej i dłużej.
2. Używanie DTM przy 15 m/min — DTM to 6 ostrzy (3+3). Przy niskim posuwie każde ostrze zdejmuje minimalny wiór. Wynik: więcej tarcia niż skrawania. Jeśli Twoja maszyna nie może robić 20+ m/min, DTF z 4 ostrzami (2+2) da Ci lepsze rezultaty za mniejsze pieniądze. Dopasuj frez do maszyny, nie na odwrót.
3. Ignorowanie odciągu — nowy frez, prawidłowe parametry, a krawędź po 500 płytach wygląda jak po zabiegu pilarki ręcznej. Problem: zapchany filtr odciągu lub zużyta osłona. Wióry zostają w szczelinie, frez je mieli ponownie, ostrza się tępią dwa razy szybciej. Czyszczenie filtrów i wymiana uszczelki osłony kosztuje zero — a daje takie same efekty jak kupno droższego freza.
Najczęściej zadawane pytania
Jakie parametry ustawić na początek, jeśli nie mam doświadczenia?
Zacznij od freza DTE 12 mm, 20 000 RPM i 15 m/min w wiórówce laminowanej 18 mm. To bezpieczne parametry startowe — frez nie będzie przeciążony, a jakość cięcia będzie dobra. Po kilku płytach podnoś posuw o 1 m/min aż do 18–20 i obserwuj krawędź. Gdy pojawią się odpryski na laminacie — cofnij o 1 m/min.
Czy mogę używać tych samych parametrów do każdego materiału?
Nie. Wiórówka, MDF, sklejka i drewno lite wymagają różnych posuwów. Wiórówka jest najmniej wymagająca, MDF potrzebuje wolniejszego posuwu i silniejszego odciągu, sklejka wymaga ostrożności z warstwami, a drewno lite — uwzględnienia kierunku włókien. Tabela wyżej daje dobry punkt wyjścia dla każdego materiału.
Skąd wiem, że frez jest tępy i pora go wymienić?
Trzy sygnały: (1) widoczne odpryski na laminacie, których wcześniej nie było, (2) wzrost hałasu — tępe ostrza pracują głośniej, (3) zmiana koloru wiórów na ciemniejszy (oznacza przegrzewanie). Nie czekaj aż frez zacznie łamać laminat — wymień go przy pierwszych oznakach zużycia. Późna wymiana oznacza też ryzyko uszkodzenia płyty, a to kosztuje więcej niż nowy frez.
DTM czy DTE — co wybrać do nestingu?
Zależy od prędkości Twojej maszyny. Jeśli robisz 20+ m/min — DTM (DTM.12.021.12.1DRN) da Ci wyższą produktywność. Jeśli Twoja maszyna pracuje w zakresie 15–18 m/min — DTE (DTE.12.022.12.0DR) to lepszy wybór. DTM poniżej 20 m/min to przepalanie budżetu. Pełne porównanie znajdziesz w naszym przewodniku po frezach nestingowych.
Kiedy warto przejść na diamenty?
Gdy przerabiasz ponad 100 płyt dziennie na jednej maszynie i zużycie węglików staje się problemem kosztowym. Diamentowe frezy (PCD/PKD) trzymają ostrość 10–20 razy dłużej, ale kosztują 5–8 razy więcej. Przy dużych wolumenach zwracają się w 2–3 miesiące. Więcej o tym w artykule: Diamenty vs węgliki — kiedy się przesiąść? (wkrótce)
Czy chip load 0.25 mm to dużo?
Dla freza 12 mm w wiórówce — to górna granica normy, ale w pełni bezpieczna wartość. Przy chip load 0.25 mm frez pracuje wydajnie, wióry są odpowiedniej grubości i dobrze się ewakuują. Problemem jest chip load poniżej 0.08 mm (polishing — przegrzewanie) lub powyżej 0.35 mm (przeciążenie — ryzyko złamania). Celuj w 0.15–0.25 mm i będziesz w optymalnym zakresie.
